Bài 5: Hoàng Lê nhất thống chí – Ngô Văn Gia Phái

1. Tìm hiểu chung

a. Tác giả

  • Ngô gia văn phái, thuộc dòng họ Ngô Thì, trong đó có hai tác giả chính là Ngô Thì Chí (1753 – 1788) và Ngô Thì Du (1772 – 1840).
  • Quê quán: làng Tả Thanh Oai, huyện Thanh Oai, tỉnh Hà Tây.
  • Họ sống và làm quan dưới triều Nguyễn.

b. Tác phẩm

  • Hoàng Lê nhất thống chí được viết bằng chữ Hán.
  • Là cuốn tiểu thuyết viết theo lối chương hồi.
  • Tất cả có 17 hồi, đoạn trích trên phần lớn là hồi 14.

c. Bố cục: 3 phần

  • Văn bản được bố cục thành ba phần.
  • Phần 1: Từ đầu đến “năm Mậu Thân“: Được tin báo quân Thanh đã chiếm Thăng Long, Bắc Bình Vương Nguyễn Huệ lên ngôi Hoàng Đế, thân chinh cầm quân dẹp giặc.
  • Phần 2: Tiếp đến “rồii kéo vào thành“: Cuộc hành quân thần tốc và chiến thắng lẫy lừng của vua Quang Trung.
  • Phần 3: Còn lại: Sự đại bại của quân Thanh và tình cảnh thảm hại của vua tôi Lê Chiêu Thống.

2. Đọc hiểu văn bản

a. Hình ảnh người anh hùng dân tộc Quang Trung – Nguyễn Huệ

  • Con người hành động mạnh mẽ, quyết đoán, xông xáo, nhanh gọn, có chủ đích và rất quả quyết.
    • Chỉ trong vòng 1 tháng từ khi quân Thanh vào Thăng Long, Nguyễn Huệ đã hành động nhanh chóng, chuẩn bị mọi mặt cho cuộc tiến quân ra Bắc.
    • Tế cáo lên ngôi hoàng đế.
    • Xuất binh ra Bắc.
    • Tuyển mộ quân lính.
    • Mở cuộc tập duyệt binh ở Nghệ An.
    • Kêu gọi tinh thần yêu nước, lòng tự hào dân tộc.
  • Là người có trí tuệ sáng suốt, nhạy bén, là nhà lãnh đạo chính trị, quân sự, ngoại giao có tầm nhìn xa trông rộng.
    • Nhận định tình hình và đưa ra những quyết định quan trọng đúng lúc.
    • Sáng suốt nhạy bén xét đoán và dùng người. Ông biết khen chê đúng người đúng việc.
    • Khi được tin quân Thanh đã vào thành Thăng Long, ông vẫn không hề lo lắng. Ở Tam Điệp, Quang Trung phỏng đoán chính xác tình hình và đánh giá đúng kế sách của Ngô Thì Nhậm, hiểu sở trường sở đoản của từng tướng, dùng người vào đúng việc”.
  • Ý chí quyết thắng và tài dụng binh như thần.
    • Trước khi xuất quân, Quang Trung đã tính kĩ mọi chiến lược tiến đánh, tin chắc vào thắng lợi chỉ trong vòng 10 ngày, hẹn với chiến sĩ ngày 7/1 cùng có mặt ở thành Thăng Long ăn mừng chiến thắng.
  • Quang Trung là một hình ảnh lẫm liệt trong trận chiến.
    • Nhiều chiến lược, mưu kế trong chiến trận.
    • Lãnh đạo tài tình.
    • Bắt sống quân do thám, giữ bí mật để tạo thế bất ngờ, vây kín đồn Hà Hồi, công phá đồn Ngọc Hồi thật oai  phong lẫm liệt“.

→ Quang Trung là người anh hùng quả cảm, mạnh mẽ, trí tuệ, sáng suốt, nhạy bén, tài dụng binh như thần, là người tổ chức và là linh hồn của chiến công vĩ đại.

b. Hình ảnh bọn cướp nước và bán nước

  • Nhân vật Tôn Sĩ Nghị
    • Kiêu căng, chủ quan, tự mãn.
    • Kinh địch, cầm quân mà không nắm được tình hình.
    • Bất tài, không lo đến việc bất trắc chỉ lo vui chơi.
    • Khi quân Tây Sơn đến, Tôn Sĩ Nghị sợ mất mật, ngựa không kíp đóng yên, người không kịp mặc áo giáp, vất cả ấn tín, bàn bèn bỏ chạy thục mạng qua cầu phao sông Hồng“.
    • Quân lính rụng rời sợ hĩãi xin hàng, bỏ chạy.
  • Số phận của triều đình bán nước Lê Chiêu Thống
    • Chịu chung số phận thảm hại với bọn xâm lược, thậm chí còn ê chề, nhục nhã  hơn.
    • Lê Chiêu Thống, Thái hậu chạy bán sống bán chết, cướp cả thuyền của dân để qua sông, luôn mấy ngày không được ăn.
    • May gặp người thổ hào cứu giúp chỉ đường cho chạy trốn- gặp được Tôn Sĩ Nghị vua tôi chỉ còn biết ”nhìn nhau than thở, oán giận chảy nước mắt

⇒ Tất cả cho thấy tình cảnh khốn quẫn của vua Lê Chiêu Thống.

  • Đoạn văn miêu tả chân thực, khách quan hàm chứa vẻ hả hê, sung sướng của người thắng trận trước kẻ xâm lược.
  • Kể chuyện xen kẽ miêu tả một cách sinh động, cụ thể, gây ấn tượng mạnh.

3. Tổng kết

a. Nội dung

  • Quan điểm lịch sử đúng đắn và niềm tự hào dân tộc, các tác giả Hoàng Lê nhất thống chí đã tái hiện chân thực hình ảnh người anh hùng dân tộc Nguyễn Huệ qua chiến công thần tốc đại phá quân Thanh.
  • Sự thảm bại của quân tướng nhà Thanh và số phận bi đát của vua tôi Lê Chiêu Thống.

b. Nghệ thuật

  • Cách trần thuật đặc sắc: Ghi lại những sự kiện lịch sử diễn biến gấp gáp, khẩn trương qua từng mốc thời gian.
  • Miêu tả từng hành động, lời nói của nhân vật, từng trận đánh và những mưu lược tính toán, thể đối lập giữa hai đội quân.

Viết một bình luận