Bài 25: Thuế máu – Nguyễn Ái Quốc

1. Tìm hiểu chung

a. Tác giả

  • Tên: Nguyễn Ái Quốc (1890 – 1969)
  • Cuộc đời:
    • Nguyễn Ái Quốc dùng văn chương để làm vũ khí.

b. Tác phẩm

  • Thuế máu là chương đầu tiên của Bản án chế độ thực dân Pháp.
  • Ở chương này, tác giả đã vạch trần thủ đoạn tàn bạo lợi dụng xương máu những con người nghèo khổ của chính quyền thực dân Pháp.

c. Bố cục

Bài văn được chia làm 3 phần

  • Phần 1: Chiến tranh và người bản xứ.
  • Phần 2: Chế độ lính tình nguyện.
  • Phần 3: Kết quả của sự hy sinh.

2. Đọc hiểu văn bản

a. Thủ đoạn của bạn thực dân đối với người dân các xứ thuộc địa

  • Lời nói tráo trở, lừa dối:
    • Trước chiến tranh:
      • Họ bị xem là người hạ đẳng, là người da đen bẩn thỉu.
      • Bị đối xử đánh đập như súc vật.
      • Bị coi là nô lệ
    • Chiến tranh bùng nổ
      • Họ được nâng lên, vỗ về nào là “con yêu”, “bạn hiền”, “những chiến sĩ bảo vệ công lí và tự do”.
      • Họ là anh hùng cứu quốc.
    • Chiến tranh kết thúc: Họ trở về thân phận nô lệ.

→ Tương phản, giọng điệu mỉa mai, châm biến sự giả dối, thâm độc của chế độ thực dân.

  • Hành động:
    • Tiến hành vây bắt, cưỡng bức.
    • Trói xích, nhốt người, đàn áp dã mam khi phản đối.
    • Lợi dụng việc bắt lính để xoay xở kiếm tiền.
    • Bắt người dân thuộc địa phải đột ngột lìa xa vợ con, quê hương.
    • Buộc họ phải phơi thây trên các chiến trường châu Âu, bỏ xác tại những miền hoang vu.
    • Bị biến thành vật hi sinh cho lợi ích, danh dự của chủ nghĩa thực dân.
    • Họ bị đẩy vào làm việc trong trại các xưởng thuốc súng đầy khí độc.
    • “Có 8 vạn người trong 70 vạn người đến Pháp không còn thấy mặt trời quê hương”.

→ Vạch trần bộ mặt bỉ ổi của chủ nghĩa thực dân, phản ánh số phận bi thảm của người dân thuộc địa.

b. Phản ứng của những người đi lính tình nguyện

  • Phản ứng của người bị bắt đi lính
    • Người nghèo thì chịu chết vì không có lối thoạt.
    • Người giàu thì dùng tiền để khỏi phải đi lính.
    • Nhiều người là cho mình nhiễm những căn bệnh nặng để khỏi đi.
  • Luận điệu của chính quyền thực dân
    • Hứa hậu đãi sai chiến tranh.
    • Rêu tao về sự tình nguyện đầu quân của người dân thuộc địa.
    • Thực tế: xích trói, bắt nhốt, bạo động nổ ra.

→ Bọn thực là những kẻ trơ tráo, lừa bịp, mất nhân tính.

c. Số phận của người dân thuộc địa

  • Bị tước đoạt hết của cải, bị đánh đập, đổi xử thô bỉ như đối với xúc vật.
  • Người dân thuộc địa trở về vị trí hèn hạ ban đầu: giống người hạ đẳng, bẩn thỉu.
  • Bị lừa dối, bị áp bức, bị đẩy vào tình cảnh túng quẫn.
  • Là nạn nhân của chính sách cai trị tàn bạo, nham hiểu của Pháp.

→ Lập luận phản bác, mâu thuẫn, trào phúng, câu hỏi tu từ, điệp từ: Vô nhân đọa, tráo trở, tàn nhẫn.

3. Tổng kết

a. Nội dung

  • Văn bản như một bản án tố cáo thủ đoạn và chính sách vô nhân đạo của bọn thực dân đẩy người dân thuộc địa vào các lò chiến tranh phi nghĩa.

b. Nghệ thuật

  • Tư liệu phong phú, xác thực, hình ảnh giàu giá trị biểu cảm.
  • Giọng điệu đanh thép, ngòi bút trào phúng sắc sảo, mỉa mai.