Bài 21: Ngắm trăng – Hồ Chí Minh

1. Tìm hiểu chung

a. Tác giả

  • Tên: Hồ Chí Minh (19/5/1890 – 2/9/1969)
  • Quê quán: Làng Sen, Kim Liên, Nam Đàn, Nghệ An.
  • Cuộc đời:
    • Bác là nhà chính trị, nhà cách mạng, nhà văn, nhà thơ lớn của dân tộc
    • Là nhà dân nhân văn hóa thế giới.

b. Tập nhật kí trong tù

  • Nhật kí trong tù là một tập nhật kí bằng thơ, gồm 133 bài, phần lớn là thơ tứ tuyệt.
  • Bác viết Nhật kí trong tù cho khuây khỏa nhưng lại trở thành bức chân dung tự họa tinh thần của Bác, một người tù vĩ đại, có tâm hồn cao đẹp, có ý chí phi thường và có tài năng nghệ thuật.
  • Nhật kí trong tù là viên ngọc quí của văn học Việt Nam.

c. Tác phẩm

  • Bài thơ được trích trong tập “Nhật kí trong tù” được Bác sáng tác trong thời gian Người bị bắt giam và giải qua hơn 30 nhà lao của 13 huyện thuộc tỉnh Quảng Tây, Trung Quốc.

d. Thể thơ

  • Thất ngôn tứ tuyệt.

2. Đọc hiểu văn bản

a. Nhan đề

  • Vọng nguyệt là một thi đề trong thơ xưa. Thi nhân gặp trăng đẹp thì làm thơ, có rượu có hoa thì càng hoàn mĩ. Chỉ ngắm trăng khi tâm hồn thư thái, thảnh thơi.

b. Hai câu thơ đầu

  • Ngục trung: trong ngục.
  • Vô tửu, vô hoa: không rượu, không hoa.
  • Người ngắm trăng: tay chân bị xiềng xích, tóc bạc, tiều tụy, không bạn hiền

→ Vô cùng thiếu thốn nhưng lại đặc biệt.

Nại nhược hà: biết là thế nào → bối rối.

Khó hững hờ → lời khẳng định, thể hiện sự bình thản,

⇒ Hình ảnh cụ thể và xúc động hoàn cảnh ngắm trăng và tâm trạng cảm xúc của người yêu trăng đang ở chốn lao tù.

c. Hai câu thơ cuối

  • Nhân, thi gia, nhà tù, song, nguyệt, trăng.

→ Xiềng xích, gông cùm không khóa được hồn người thi sĩ. Đó là vượt lên hoàn cảnh mà cống hiến. Câu thơ dịch mất chữ “hướng” thể hiện sự bình thản, tĩnh tại.

  • Mối giao hòa đặc biệt giữa người tù cách mạng, thi sĩ với vầng trăng.
  • Thi sĩ thả hồn ra ngoài cửa tù để giao hòa với vầng trăng tự do và trăng cũng say đắm ngắm thi nhân → nhân hóa: người và trăng thân thiết, là tri âm tri kỉ.

⇒ Cuộc vượt ngục tinh thần trong lao tù vẫn có vần thơ đẹp. Đó cũng chính là chất thép trong thơ Bác.

3. Tổng kết

a. Nội dung

  • Vẻ đẹp của một tâm hồn, một nhân cách lớn, vừa nghệ sĩ vừa phi thường của người chiến sĩ cách mạng. Sự tôn vinh cái đẹp của tự nhiên, của tâm hồn con người bất chấp hoàn cảnh ngục tù.

b. Nghệ thuật

  • Cổ điển: Nhan đề, hoa, rượu, trăng.
  • Hiện đại: Hồn thơ lạc quan. toát lên tinh thần thép.
  • Sử dụng phép nhân hóa, đối lập và điệp ngữ làm hình tượng trăng trở nên gần gũi như người bạn thân.