Bài 15: Đập đá ở Côn Lôn – Phan Châu Trinh

1. Tìm hiểu chung

a. Tác giả

  • Tên: Phan Chu Trinh (1872 – 1926).
  • Quê quán: Tây Lộc, Tam Phước, Tam Kì. Quảng Nam.
  • Cuộc đời:
    • Ông là một chiến sĩ yêu nước và là một nhà thơ.
    • Ông bị bắt đi đày ra Côn Đảo (1908 – 1910).
    • Ông là người giỏi biện luận và có tài văn chương.
    • Thơ văn của ông thẫm tinh thần yêu nước và dân chủ.

b. Bố cục

Bài văn được chia làm 2 phần

  • Phần 1: Bốn câu thơ đầu: Công việc đập đá – tư thế, khí phách người tù.
  • Phần 2: Bốn câu sau: Ý chí kiên cường của nhà cách mạng trong cảnh tù đày.

c. Thể thơ

  • Thất ngôn bát cú Đường luật

2. Đọc hiểu văn bản

a. Công việc đập đá và khí phách của người tù cách mạng

Làm trai đứng giữa đất Côn Lôn

Lẫy lừng làm cho lở núi non.

Xách búa đánh ta năm bảy đống

Ra tay đập bể mấy trăm hòn.

  • Làm trai là quan niệm sống anh hùng của các bậc nam nhi dám chống chọi với gian nguy để làm nên sự nghiệp.
  • Trong hoàn cảnh tù đày, tác giả bày tỏ quan niệm làm trai → thể hiện lòng kiêu hãnh, bản lĩnh, tự khẳng định trách nhiệm của mình với non sông.

⇒ Khát vọng hành động mạnh mẽ làm rung chuyển núi sông, thay đổi vận mệnh của đất nước.

  • Cách dùng từ chọn lọc, đặc sắc, lối nói khoa trương, giọng điệu ngạo nghễ, hào sáng thể hiện tư thế hiên ngang, kiêu hãnh, làm chủ của người tù cách mạng.
  • Nghệ thuật đối, lối nói khoa trương, giọng thơ hùng tráng, dùng các động từ mạnh thể hiện khí phách lẫm liệt, ngang tàng đã biến công việc khổ sai cưỡng bức thành công cuộc chinh phục thiên nhiên đầy dũng mãnh. Dựng lên tượng đài uy nghi về người anh hùng.

b. Ý chí kiên cường của nhà cách mạng trong cảnh tù đày.

Tháng ngày bao quản thân sành sỏi,

Mưa nắng càng bề dạ sắt son.

Những kẻ vá trời khi lỡ bước,

Gian nan chi kể việc con con.

  • Đối lập giữa thử thách gian nan với sức chịu đựng dẻo dai, bền bỉ và ý chí chiến đấu sắt son của người chiến sĩ cách mạng.
  • Đối lập giữa chí lớn của những con người dám mưu đồ sự nghiệp cứu nước với những thử thách phải gánh chịu trên bước đường chiến đấu.
  • Thấy mình có tinh thần cứng cỏi trung kiên, không sờn lòng đổi chí trước gian lao thử thách, có sức chịu đựng cả về thể xác lẫn tinh thần.
  • Nghệ thuật đối, lối nói khoa trương lãng mạn, hình ảnh ẩn dụ, sử dụng các từ láy nhằm khẳng định thử thách, gian khổ càng tôi luyện ý chí bền bỉ, dẻo dai, càng hun đúc tinh thần sắt son, kiên định của người chiến sĩ cách mạng.

3. Tổng kết

a. Nội dung

  • Đập đá ở Côn Lôn giúp ta cảm nhận được một hình tượng đẹp lẫm liệt, ngang tàng của người anh hùng cứu nươc dù gặp bước nguy nan nhưng vẫn không sờn lòng đổi chí.

b. Nghệ thuật

  • Bút pháp lãng mạn, giọng điệu hào hùng.
  • Nghệ thuật đối lập, ẩn dụ.
  • Lối nói khoa trương lãng mạn, sử dụng các từ láy.