Bài 13: Bài toán dân số

1. Tìm hiểu chung

a. Tác phẩm

  • Văn bản trích bài Báo Giáo dục và thời đại Chủ nhật, số 28, 1995.

b. Bố cục

Bài văn được chia làm 3 phần

  • Phần 1: Từ đầu đến “sáng mắt ra”: Bài toán dân số và kế hoạch hóa dường như đã được đặt ra từ thời cổ đại.
  • Phần 2: Tiếp theo đến “sang ô thứ 31 của bàn cờ“: Tập trung làm sáng tỏ vấn đề Tốc độ gia tăng dân số thế giới hết sức nhanh chóng.
  • Phần 3: Còn lại: Lời kêu gọi loài người cần hạn chế sự bùng nổ và tăng dân số. Đó là con đường tồn tại của loài người.

c. Thể loại

  • Văn bản nhật dụng.

2. Đọc hiểu văn bản

a. Vấn đề dân số và kế hoạch hóa gia đình.

  • Dân số là số người sinh sống trên phạm vi một quốc gia, một châu lục hay toàn cầu.
  • Kế hoạch hóa gia đình: Mỗi cặp vợ chồng chỉ nên có từ 1 đến 2 con.

⇒ Dân số và kế hoạch hóa gia đình là vấn đề đã và đang được quan tâm trên toàn thế giới.

  • Vào thời cổ đại không tin, nhưng đến hiện tại thì “sáng mắt ra”.

⇒ Các đặt vấn đề lập luận tương phản, bất ngờ, lôi cuốn sự chú ý của người đọc.

b. Làm rõ vấn đề dân số  và kế hoạch hóa gia đình

  • Vấn đề dân số được nhìn nhận từ một bài toán cổ “Đó là câu chuyện…kinh khủng biết nhường nào!”
    • Bàn cờ 64 ô → hạt thóc sẽ tăng theo cấp số nhân → tổng số thóc thu được có thể phủ khắp bề mặt Trái đất.

⇒ Sự bùng nổ gia tăng dân số nhanh chóng

  • Vấn đề dân số được tính toán từ một chuyện trong Kinh Thánh “Bây giờ…không quá 5%”.
    • Lúc đầu chỉ có hai người (A Đan và E Va). Tới năm 1995 dân số trái đất là 5,63 tỉ so với bài toán cổ con số này xấp xỉ ở ô thứ 33 của bàn cờ.
    • Năm 2015 trái đất là 7 tỉ nó xấp xỉ ô thứ 34 của bàn cờ.

⇒ Đưa ra con số cụ thể, so sánh làm nổi bật vấn đề trọng tâm và thuyết phục.

  • Vấn đề dân số được nhìn nhận từ thực tế sinh sản của con người “Trong thực tế…ô thứ 31 của bàn cờ”.
  • Tỉ lệ sinh con ở phụ nữ là rất cao. “Theo thống kê…phụ nữ Việt Nam là 3,7”.

⇒ Rơi vào những nước kém phát triển và chậm phát triển, thuộc nhóm châu Á và châu Phi. Nguy cơ tiềm ẩn tăng dân số.

c. Kết thúc vấn đề

  • Nếu con người sinh sôi trên trái đất theo cấp số nhân của bài toán cổ thì đến một  lúc sẽ không còn đất sống.
  • Muốn còn đất sống, phải sinh đẻ có kế hoạch để hạn chế gia tăng dân số trên toàn cầu.
  • Tác giả đã kêu gọi loài người cần hạn chế sự bùng nổ và gia tăng dân số. Đó là con đường tồn tại của loài người.

3. Tổng kết

a. Nội dung

  • Đất đai không sinh thêm, con người lại ngày càng nhiều lên gấp bội. Nếu không hạn chế sự gia tăng dân số thì con người sẽ tự làm hại chính mình. Từ câu chuyện một bài toán cổ về cấp số nhân, tác giả đưa ra các con số buộc người đọc phải liên tưởng và suy ngẫm về sự gia tăng dân số đáng lo ngại của thế giới, nhất là ở những nước chậm phát triển.

b. Nghệ thuật

  • Phương pháp thuyết minh, sử dụng và kết hợp các phương pháp so sánh, số liệu, phân tích.
  • Lập luận chặt chẽ, giàu sức thuyết phục