Soạn bài Tương tư của Nguyễn Bính

1. Tóm tắt nội dung bài học Tương tư

a. Nội dung

  • Bài thơ viết về một tình yêu trong sáng, đơn phương và mạnh mẽ. Hồn quê Việt thấm đượm trong từng dòng thơ, thể hiện tình cảm chân thành của nhà thơ đối với những nét đẹp văn hóa dân gian.

b. Nghệ thuật

  • Thể thơ lục bát: đậm đà tính dân tộc, mang chất biểu cảm nồng nàn
  • Ngôn ngữ: dung dị, hồn nhiên, dân dã nhưng vẫn đậm chất lãng mạn, thơ mộng
  • Hệ thống ẩn dụ, hoán dụ đặc sắc và sáng tạo
  • Hình ảnh sóng đôiL trầu – cau, bến – đò, hoa – bướm, thôn Đoài – thôn Đông…… quan niệm, ước mong về tình yêu gắn bó, chung thủy.
  • Thi liệu dân gian: bài thơ mang vẻ đẹp chân quê, tiêu biểu cho phong cách thơ Nguyễn Bính

2. Hướng dẫn học bài

Câu 1: Anh (chị) cảm nhận như thế nào về nỗi nhớ mong và những lời kể lể, trách móc của chàng trai trong bài thơ

  • Cảm nhận về nỗi nhớ mong và những lời kể lể, trách móc của chàng trai:
    • Nõi nhớ nhung da diết, khắc khoải thường trực trong lòng chàng trai. Nhớ mong trong tình yêu là một thuộc tính, là bản chất ttong tình yêu, bở vậy cho nên Nguyễn Bính đã khái quát nỗi nhớ mong ấy thành quy thuật “Gió mưa là bệnh của giời/ Tương tư là bệnh của tôi yêu nàng”
    • Những kể lẽ, trách móc cũng chỉ là để bộc lộ nỗi tương tư, thương nhớ của chàng trai
      • Cớ sao bên ấy chẳng sang bên này
      • Có xa xôi mấy mà tình xa xôi?
    • Tâm trạng chờ đợi mòn mỏi, sốt ruột
      • Ngày qua ngày lại qua ngày
      • Lá xanh nhuộm đã thành cây lá vàng
        • “Lại” nhấn mạnh ngữ điệu diễn tả nhịp điệu của tác giả cứ trôi mà sự mong vô vọng, chán ngán.
        • Lấy sự chuyển đổi màu sắc cây lá “lá xanh” đã thành “lá vàng” chỉ thời gian chờ đợi. Tác giả tính từng ngày, từng mùa qua đi.
    • Trong ao ước đã có mầm vô vọng:“Bao giờ bến mới gặp đò/Hoa Khuê các, bướm giang hồ gặp nhau!”
    • Chàng trai quê sống trong nỗi tương tư nhưng vẫn gửi theo gió nỗi niềm ước vọng xa xôi: “Thôn Đoài thì nhớ thông Đông/ Cau thôn Đoài nhớ giàu, thôn nào?”

Câu 2: Theo anh (chị), cách bày tỏ tình yêu, giọng điệu thơ, cách so sánh, ví von,… ở bài này có những điểm gì đáng lưu ý?

  • Cách bày tỏ tình yêu, giọng điệu thơ, cách so sánh, ví von,… ở bài này có những điểm đáng lưu ý:
    • Giọng điệu nhẹ nhàng, tha thiết, chân thành.
    • Hình ảnh ví von, ẩn dụ, chất liệu ngôn từ chân quê đậm màu sắc dân gian: thôn Đoài, thôn Đông, bến, đò, hoa, bướm, trầu – cau.
    • Cách bày tỏ tình yêu tự nhiên kín đáo, ý nhị và có ý vị chân thành mộc mạc của tâm hồn chàng trai quê.

Câu 3: Hoài Thanh cho rằng, trong thơ Nguyễn Bính có “hồn xưa của đất nước”. Qua bài Tương tư, anh (chị) có đồng ý với nhận xét đó không? Vì sao?

  • Hoài Thanh cho rằng, trong thơ Nguyễn Bính có “hồn xưa của đất nước”: Lời nhận định của Hoài Thanh rằng trong thơ Nguyễn Bính có “hồn xưa đất nước” rất đúng với bài Tương tư.  Bởi, Nguyễn Bính đã yêu thôn quê một cách kì lạ, chân thực và sâu đậm. Cho nên, ngay cả những câu thơ bình dị nhất, vẫn có sức lôi cuốn, vẫn có cái duyên làm xao động lòng người: (Bảo rằng cách trở đò giang,/ Không sang là chẳng đường sang đã đành./ Nhưng đây cách một đầu đình,/ Có xa xôi mấy mà tình xa xôi…)
  • Dường như, trong mắt ông, những cảnh sắc thông thường ở thôn quê cũng rất gợi cảm, đâu chỉ ánh trăng mới đẹp, mà cảnh mưa phùn gió bấc, hoa xoan, đường lầy hay nắng lửa trưa hè vẫn cứ làm ta xúc động, nhớ thương. Đó là tài năng của ông. Giọng ông vừa cất lên, người ta đã nhận ngay ra hình bóng quê hương làng mạc. Cách ăn nói nghĩ ngợi của bà con làng xóm đã thấm vào Nguyễn Bính. Nhiều khi không hẳn là nghĩa chữ, ý câu mà chỉ bằng cái giọng nói, cái cách nói, Nguyễn Bính đã gửi gắm, giao hoà tâm hồn chúng ta vào trong hồn của quê hương dân dã.
  • “Hương đồng gió nội” trong thơ Nguyễn Bính sáng tác trước 1945, được đông đảo độc giả mến mộ dài lâu. Hiện tượng ấy khiến chúng ta nhớ lại điều dự báo có sức khái quát của tác giả Thi nhân Việt Nam 50 năm trước: “Nếu các thi nhân ta đủ sức chân thành để thừa hưởng di sản xưa, nếu họ biết tìm đến thơ xưa với một tấm lòng trẻ, họ sẽ phát huy được những gì vĩnh viễn hơn, sâu sắc hơn mà bình dị hơn nòi giống. Nhất là ca dao sẽ đưa họ về với dân quê, nghĩa là với chín mươi phần trăm số neười trong nước. Trong nguồn sống dồi dào và mạnh mẽ ấy, họ sẽ tìm ra những vần thơ khống phải chỉ dành riêng cho chúng ta, một bọn người có học mới, mà có thể làm nao lòng hết thảy người Việt Nam”.